Al een jaar lang snoeit de Arizona-regering systematisch in onze sociale verworvenheden. Ze ondergraaft onze fundamenten erg methodologisch: niets mag eraan ontsnappen. Het is ideologisch, zonder gezond verstand, zonder enig gevoel, zonder oog voor de absurditeit van hun maatregelen. Wij ondergaan dit en verzetten ons voortdurend tegen dit grootschalige afbraakbeleid.
We hebben een breed actieplan uitgewerkt. Dat actieplan is een succes: het aantal tegenstanders van het beleid dat ons sociaal model wil vernietigen, blijft maar groeien.
De betoging van 14 oktober 2026 en de staking eind november hebben aangetoond hoe belangrijk het gemeenschappelijk vakbondsfront is, zeker met de steun van verenigingen uit het middenveld.
Hebben we de oorlog gewonnen? Nee, nog niet! Een oorlog bestaat uit vele veldslagen, met kleine en grote overwinningen. We hebben de regering al op enkele punten doen terugkrabbelen, maar we zetten de strijd voort en zijn er zeker van dat de minder overtuigden zich bij ons zullen aansluiten zodra de effecten van de maatregelen voelbaar worden.
We herhalen het: niemand zal gespaard worden. Eerst de werklozen, de gepensioneerden, de zieken, maar ook de werkenden, via hun koopkracht en via de deregulering van de arbeidsmarkt die hen wordt opgelegd. De enigen die wél gespaard blijven, zijn de aandeelhouders, de bedrijven, de rijken en de ultrarijken. De pas verschenen sociaal-economische barometer van het ABVV toont dit duidelijk aan. Deze brochure is geen partijdig instrument: ze is gebaseerd op onafhankelijke bronnen die bevestigen dat onze beweringen echt en gegrond zijn. Deze regering beschermt het kapitaal en niet de werknemers en de sociale uitkeringsgerechtigden — met andere woorden zieken, werkzoekenden en gepensioneerden.
Elke dag opnieuw zijn het de werknemers die de rijkdom van het land en van de bedrijven creëren, niet de aandeelhouders. Anders gezegd, de echte bijstandtrekkers, dat zijn de bedrijven, want de steun en subsidies die zij jaarlijks toegestopt krijgen, lopen op tot 50 miljard euro, en dat vrijwel zonder enige verplichting om jobs te scheppen.
We hebben het al gezegd: we zijn meer dan een jaar geleden begonnen aan een marathon van strijd tegen de regering. Het is trouwens een ongeziene strijd tegen fake news, want boodschappen worden zo snel verspreid dat ze niet altijd gecheckt kunnen worden. Om de ideeënstrijd weer te winnen en het noorden niet te verliezen, hebben we nood aan een kompas in deze mist van informatie en fake news, tussen realiteit en overdrijving, of zelfs leugens! Om te strijden tegen Arizona, moeten we goed voor ogen blijven houden op welke pijlers onze rechtsstaat is gebouwd, een beetje zoals de windrichtingen van een kompas.
In plaats van noord, zuid, oost en west zijn onze windrichtingen: de sociale zekerheid, het sociaal overleg, de loonindexering en onze fundamentele vrijheden — waaronder de vakbondsvrijheden.
Eerste windrichting: de sociale zekerheid
Dit is de basis van onze solidariteit.
Wat is de sociale zekerheid?
We keren even terug naar de fundamenten: wat is de sociale zekerheid? Het is een federale, sociale, solidaire en intergenerationele verzekering waarbij iedereen naar eigen middelen bijdraagt en het grootste mogelijke deel van het verloren loon ontvangt wanneer zich een risico voordoet.
Elk woord is van belang: verzekering, federaal, solidair en intergenerationeel.
De sociale zekerheid is meer dan een dam tegen armoede: het is een verzekering tegen de risico’s van het leven. Ze is solidair, want de hoogste lonen dragen bij op hun volledige loon en de uitkeringen die worden toegekend wanneer het risico zich voordoet, hebben minimum- en maximumbedragen.
Deze verzekering is intergenerationeel omdat onze huidige pensioenen worden betaald door de huidige werkenden. Door te werken en bijdragen te betalen, financieren wij de pensioenen van de ouderen op rust. Het is dus een mechanisme van solidariteit tussen de generaties.
Om het systeem in evenwicht te houden, moet het aantal werkenden groot genoeg zijn, zelfs groter dan het aantal gepensioneerden. Wanneer onze beleidsmakers de immigratie een halt toeroepen terwijl de Belgische bevolking veroudert, is dat een grote stommiteit. Migranten zijn een rijkdom, geen last, zoals de extreemrechtse partijen ons willen doen geloven.
Welke risico’s worden gedekt door de sociale zekerheid?
De sociale zekerheid dekt risico’s zoals werkloosheid, ziekte, gezondheidszorg, invaliditeit en pensioen. Dit omvat ook het groeipakket, de vroegere kinderbijslag, ook al is die al meer dan tien jaar geregionaliseerd.
De sociale zekerheid zou ook moeten kunnen worden geherfinancierd, herdacht en uitgebreid naar nieuwe behoeften, zoals kinderopvang of het levenseinde.
Wat doet Arizona voor de sociale zekerheid?
Niets, integendeel!
Door de werkloosheidsuitkeringen in de tijd te beperken, tast ze het verzekeringskarakter van de sociale zekerheid aan. Want iemand kan langer dan twee jaar zonder werk zitten, maar de werkloosheidsverzekering stopt na 24 maanden met uitbetalen.
Bovendien wil Arizona niet weten van de individualisering van rechten en versterkt ze zelfs het statuut van samenwonende. Hiermee krijgen werknemers tweemaal een mes in de rug geplant. Je betaalt als werkende immers je hele leven bijdragen, maar als je om eender welke reden werkloos wordt en samenwoont met je partner, krijg je niet het recht dat volledig op jouw loopbaan gebaseerd is, maar een deels verminderd recht op basis van je gezinssituatie.
Het statuut van samenwonende beperkt niet alleen het verzekeringskarakter van de sociale zekerheid, het is niet meer of minder dan een paternalistisch overblijfsel uit het verleden, dat bovendien nog altijd vooral vrouwen treft.
Door werknemers na maximum twee jaar (en soms nog sneller, afhankelijk van de loopbaan) door te sturen naar het OCMW, verandert men ook de manier waarop ze worden vergoed. Er is een verschuiving van verzekering naar bijstand, waarbij je inkomsten worden gecontroleerd alvorens je een recht krijgt Ben je eigenaar van een huis? Heeft de partner waarmee je samenwoont een inkomen?.
Daarmee wordt opnieuw een deel van de federale sociale zekerheid geregionaliseerd.
Na de kinderbijslag worden nu ook de werkloosheidsuitkeringen gedeeltelijk geregionaliseerd... Ze noemen dat geen staatshervorming, maar het is er wel degelijk één.
Een ander struikelblok is de behandeling van wie ziek is. Ziek zijn is geen keuze. Naast het gewaarborgd loon dat je werkgever betaalt, heb je recht op uitkeringen van de mutualiteit. Ook dat zijn uitkeringen van de sociale zekerheid! Maar met de nieuwe maatregelen van de regering word je heel snel als niet-productief, zelfs als profiteur beschouwd. Je zal minder snel gewaarborgd loon krijgen en wordt dus sneller gedwongen om het werk te hervatten. Je werkgever zal je bovendien gemakkelijker zonder opzeg kunnen ontslaan wegens medische overmacht. Ook de re-integratietrajecten en de responsabilisering van de mutualiteiten zetten het verzekeringskarakter van de sociale zekerheid en van de ziekte-uitkeringen extra onder druk.
Ook de gezondheidszorg komt door Arizona onder druk te staan. Een hele reeks geneesmiddelen zal niet langer op dezelfde manier worden terugbetaald.
De financiering van heel wat diensten en zorg wordt ook herzien. Voor veel mensen betekent dit dat de toegang tot gezondheidszorg trager of moeilijker wordt. Dit is opnieuw een aanslag op het verzekeringskarakter van de sociale zekerheid.
Goed nieuws: je kan eindelijk met pensioen! Je bent niet werkloos, niet ziek, niet dood.
De pensioenbedragen in België behoren al tot de laagste van Europa, terwijl de wettelijke pensioenleeftijd tot de hoogste behoort. En toch zet de Arizona-regering allerlei inactiviteitsperiodes voor de berekening van je pensioen op de helling. Alsof dat nog niet genoeg was, heeft ze ook zowat alle eindeloopbaanregelingen afgeschaft. Het gevolg? Werknemers die aan het einde van hun loopbaan uitgeput raken, hebben geen andere keuze dan zich ziek te melden.
Laten we een voorbeeld nemen. Je overweegt te stoppen met werken op 63 jaar, terwijl je wettelijke pensioenleeftijd 67 jaar is. Je hebt dus vier jaren van vervroegde uittreding, telkens goed voor 5%. Je pensioen wordt daardoor met 20% verminderd. Ook hier wordt bij pensionering het vervangingspercentage drastisch verlaagd. Door het schrappen van gelijkstellingen en de verstrenging van de voorwaarden rond het aantal gewerkte dagen om toegang te krijgen tot het pensioen, zullen heel wat mensen geen recht meer hebben op het minimumpensioen. Opnieuw krijgt het verzekeringskarakter van de sociale zekerheid een zware knauw.
Hoe verarmt Arizona de sociale zekerheid? Door te snoeien in de financiering ervan!
- Begrenzing van de RSZ-bijdragen voor brutolonen boven € 85.000 per kwartaal;
- Nog steeds geen alternatieve financiering om de effecten van de taxshift tegen te gaan;
- 52 miljard euro aan loonsubsidies wordt jaarlijks aan de bedrijven toegekend, zonder enige tegenprestatie op het vlak van jobcreatie.
De regering beperkt liever de uitgaven door de werkloosheidsuitkeringen en de pensioenen te verlagen in plaats van nieuwe inkomsten te creëren. Een eerste goede stap zou zijn om de toekenning van tewerkstellingssteun te koppelen aan effectieve jobcreatie. Maar de regering doet precies het tegenovergestelde: ze schrapt onder meer de RSZ-bijdrageverlagingen voor bedrijven die kiezen voor collectieve arbeidsduurvermindering met compenserende aanwervingen.
Ook de begrenzing van de loonindexering, de zogenaamde centenindex, vormt een groot inkomstenverlies voor de sociale zekerheid, aangezien dit verlies blijvend is en cumulatief oploopt over de hele loopbaan. Wat de werknemers aan brutoloon verliezen, verliest de sociale zekerheid ook aan RSZ-bijdragen.
Alleen jobcreatie zorgt voor extra bijdragen en dus voor meer middelen voor onze sociale zekerheid. Dat stelt het systeem ook in staat om beter in te spelen op de behoeften van de bevolking op het vlak van gezondheidszorg, werkloosheid, pensioenen en ziekte-uitkeringen.
Hoe meer RSZ-bijdrageverlagingen de bedrijven krijgen, hoe meer minderwaardige statuten met beperkte of zelfs geen sociale bijdragen door de regering worden ingevoerd. Dat maakt arbeid inderdaad goedkoper, maar het verarmt de sociale zekerheid des te meer.
De verbroken beloftes van de regering
Werken aantrekkelijker maken door het verschil tussen het bedrag van de werkloosheidsuitkering en het loon te vergroten. Oorspronkelijk was de belofte om de laagste lonen met € 500 per maand te verhogen.
Wat hebben ze gedaan?
Laten uitschijnen dat elke niet‑actieve persoon een luierik is. Een werkzoekende wordt na maximaal twee jaar werkloosheid uitgesloten. De belastingvermindering op werkloosheidsuitkeringen wordt afgeschaft (meer dan € 100 netto verlies per maand). Het leefloon wordt belast. Het gewaarborgd loon wordt opnieuw pas toegekend na 8 weken werkhervatting, in plaats van 2 weken. Het vervroegd pensioen wordt financieel bestraft. De index voor werknemers (en sociale uitkeringsgerechtigden) wordt begrensd. De hervorming van de belastingvrije som wordt uitgesteld tot 2030… Als je meer wil verdienen, zal je meer moeten werken (overuren, flexi-jobs, studentenarbeid, …), wat deeltijdse werknemers die vastzitten in hun contract in concurrentie zal brengen met flexi-jobbers of werknemers die“gratis” overuren doen.
Meer in het algemeen is er sprake van een georganiseerde klopjacht op zieken. Het wordt duurder om bepaalde geneesmiddelen terugbetaald te krijgen. En van de btw-hervorming kennen we de exacte uitwerking nog niet. De Raad van State vraagt de regering deze te herbekijken.
Tijd om een paar slogans te ontkrachten
Wie kan nu echt geloven dat je goed kunt leven van een werkloosheidsuitkering van € 1.500 tot € 2.000 voor de hoogste bedragen? De meeste werkzoekenden moeten rondkomen met minder dan € 1.000 per maand.
Wist je dat het statuut van samenwonende nog altijd bestaat? Als je met iemand samenleeft die inkomsten heeft, worden je werkloosheidsrechten al snel niet langer berekend op basis van je verloren loon, maar gewoon herleid tot een forfait.
Wie denkt dat werkloosheidsuitkeringen zomaar zonder voorwaarden worden betaald, kent de realiteit niet. Het is de taak van arbeidsbemiddelingsdiensten als VDAB of Actiris om je te begeleiden in je zoektocht naar werk en je te sanctioneren als je inspanningen onvoldoende zijn. Dat systeem bestaat al jaren.
Moest men dan echt zo ver gaan door de werkloosheidsuitkeringen in de tijd te beperken? Veel substatuten, zoals PWA’ers, houden in dat mensen een statuut van werkloze behouden terwijl ze eigenlijk werken. Met de nieuwe regels zullen zij dus uitgesloten worden…
Had men de keuzes niet beter kunnen sturen, meer opleidingen kunnen aanbieden? Werkgevers verplichten om hun deel te doen, door werknemers met opleidingsbehoeften aan te nemen in ruil voor tewerkstellingssteun. Een einde maken aan de gratis cadeaus aan bedrijven? Inzetten op loonsverhogingen door de vrije loononderhandelingen te herstellen? Kiezen voor nieuwe, kwaliteitsvolle jobs, in plaats van werkzoekenden te sanctioneren terwijl er te weinig jobs beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt? Had men niet beter gewerkt aan een betere match tussen vraag en aanbod, in plaats van de werklozen te sanctioneren?
Tweede windrichting van onze samenleving: het sociaal overleg
In België is het sociaal recht traditioneel grotendeels gebaseerd op een systeem van onderhandelingen en/of paritair advies. Adviezen worden uitgebracht door de Nationale Arbeidsraad of de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, en op basis daarvan gaan wetten in de ene of de andere richting. Een groot deel van de rechtsbronnen met betrekking tot het arbeidsrecht wordt vastgelegd in sectorale of bedrijfs-cao’s, of in sociale overlegorganen zoals de OR of het CPBW.
De wet bepaalt het kader; dit kan worden verbeterd via collectieve arbeidsovereenkomsten of individuele akkoorden. De wet van 1968 biedt heel wat mogelijkheden. Er bestaat een vrij duidelijke hiërarchie van rechtsbronnen hierover, en alle niveaus van sociaal overleg en onderhandeling worden daarin gestimuleerd. Het individuele akkoord is de laagste rechtsbron.
Om de twee jaar onderhandelen de sociale partners op het hoogste nationale niveau (de zogenaamde “Groep van 10”) een interprofessioneel akkoord dat de regels moet vastleggen die van toepassing zijn op alle sectoren, en dit over belangrijke onderwerpen als arbeidsorganisatie, koopkracht, vrije loononderhandelingen, omkadering van flexibiliteit, welzijn, eindeloopbanen en nog veel meer.
Het principe van dit Interprofessioneel akkoord (IPA) is dat het geldt voor alle werknemers. In die zin is het een solidariteitsakkoord: men kan in de sectoren en bedrijven beter doen, maar dit is de minimumsokkel voor iedereen, ook als je alleen tegenover je werkgever staat.
Sinds 1996, en nog méér sinds 2017, zijn de loononderhandelingen in een keurslijf gestopt omdat de loonnorm voortaan dwingend is. Meestal wordt die door een constructie van ingewikkelde berekeningen teruggebracht tot 0%, wat elke loononderhandeling onmogelijk maakt.
De Arizona-regering respecteert ogenschijnlijk het sociaal overleg maar holt dit in feite uit: enerzijds laat ze de sociale partners enige tijd om oplossingen te vinden, en als die niet op tafel komen, neemt de regering het over. Moet het nog gezegd dat deze manier van werken de werkgevers in een zetel plaatst? Zij hoeven enkel te wachten tot de regering de beslissingen naar zich toetrekt opdat hun wensen worden ingewilligd.
De regering vraagt de sociale partners ook om oplossingen te vinden voor de harmonisering van de paritaire comités, voor een modernisering van het herenakkoord, voor het stakingsrecht, de loonindexering en de wet van 1996. Als hierover geen akkoord wordt bereikt tussen sociale partners, dan zal ook hier de regering haar zin doen. Onnodig te zeggen dat de werkgevers allerminst geneigd zijn om via onderhandelingen tot oplossingen te komen: zij hebben er alle belang bij te wachten tot de regering hen bedient. Anderzijds stelt de regering in een hele reeks hervormingen voorop dat het principe van het individuele akkoord tussen werknemer en werkgever volstaat, waardoor collectieve onderhandelingen genegeerd worden en de werknemer alleen komt te staan tegenover de wensen van zijn werkgever.
Derde windrichting van onze samenleving en ons sociaal model: de loonindexering
De automatische indexering van de lonen zorgt ervoor dat werknemers hun koopkracht niet zien dalen door de prijsinflatie. Het is een systeem dat integraal deel uitmaakt van het sociaal overleg, aangezien de indexeringsstelsels gebaseerd zijn op cao’s die al tientallen jaren geleden onderhandeld zijn.
Het is ook dankzij de loonindexering dat de sociale zekerheid automatisch gefinancierd wordt: telkens wanneer de lonen worden geïndexeerd, worden er meer socialezekerheidsbijdragen geïnd. Meer middelen voor de sociale zekerheid zorgen ervoor dat de financiering ervan gelijke tred kan houden met de evolutie van de levensduurte.
Wanneer de regering zover gaat dat ze de loonindexering begrenst in het kader van een begrotingsakkoord, zogezegd om de staatskas te spijzen, dan ondermijnt ze enerzijds het principe van onderhandelde indexeringssystemen en brengt ze anderzijds de financiering van de sociale zekerheid en de openbare diensten in gevaar, en verarmt ze eenvoudigweg de bevolking.
Door de automatische loonindexering op losse schroeven te zetten, ondergraaft de regering dus een element dat stabiliteit brengt voor het hele land. Een fundamentele rode lijn wordt overschreden!
Vierde windrichting van onze democratische samenleving: de vakbondsvrijheden
We hebben het hier over de vrijheid van meningsuiting, van vereniging — ook in een vakbond, van betogen, van staken… Meer algemeen de vrijheid om als tegenmacht te bestaan.
Wanneer een minister van Binnenlandse Zaken een wetsontwerp indient over de rechtspersoonlijkheid van vakbonden, over de mogelijkheid om een vereniging te ontbinden op basis van een regeringsbeslissing, deze te verbieden, te veroordelen of een hele reeks zaken als misdrijf te kwalificeren en dat dit dan leidt tot een verbod om te betogen, dan wordt ook hier een belangrijk deel van onze democratische samenleving aangetast.
De scheiding der machten tussen regering, rechters en parlement vervaagt. Een samenleving zonder tegenmacht is een samenleving die de democratie opgeeft en een totalitair regime toelaat.
Het stakingsrecht wordt maar al te vaak aangevallen. Uit de actualiteit van de laatste jaren blijkt duidelijk hoe ver de werkgevers van het herenakkoord zijn afgestapt. Deze tekst werd in 2002 door de sociale partners ondertekend en garandeert onder meer het gebruik van het stakingsrecht, alsook dat iedereen eerst sociaal overleg en verzoening inzet alvorens naar de rechtbank te stappen om een staking te doen ophouden.
Tot besluit
Naast deze tekst zitten hier ook nog een hele reeks brochures bij die het belang van de sociale zekerheid en van de loonindexering onderstrepen. Om verder te kunnen leven in een democratie waar iedereen een plaats heeft en waardig kan leven, waar iedereen gewoon kan genieten van sociale vooruitgang, hebben we het volgende nodig: een correct gefinancierde sociale zekerheid, dit wil zeggen gefinancierd door jobcreatie en de betaling van sociale bijdragen, maar ook sterke openbare diensten met een eerlijke en toereikende financiering.
We hebben sociaal overleg nodig, een collectieve regeling van problemen, een collectieve omkadering van alle kwesties die cruciaal zijn voor de organisatie van de bedrijven. De willekeur van de werkgever tegenover de individuele werknemer is onaanvaardbaar.
We hebben een automatische loonindexering zonder beperkingen nodig, en vrije loononderhandelingen zonder beperkingen: dat is noodzakelijk voor een toereikende financiering van onze sociale zekerheid, zodat die kan inspelen op nieuwe behoeften zoals kinderopvang of begeleiding aan het levenseinde. De volledige individualisering van de sociale-zekerheidsrechten is een fundamenteel doel, en die moet nu worden gerealiseerd — in plaats van statuten zoals dat van samenwonende te laten bestaan of zelfs uit te breiden, want die behoren tot een ander tijdperk.
Vrije loononderhandelingen zullen ons geen productiviteit doen verliezen. Integendeel, zij zullen de productiviteitsstijging die onder meer voortkomt uit artificiële intelligentie ondersteunen.
We moeten collectieve oplossingen vinden om de maatschappelijke veranderingen te begeleiden.
De loonindexering op de helling zetten is een rode lijn die overschreden wordt. Meer dan ooit is collectieve arbeidsduurvermindering, met compenserende aanwervingen en behoud van loon, de oplossing om de opkomst van artificiële intelligentie en het banentekort op te vangen. Werklozen of zieken opjagen heeft nog nooit werkgelegenheid gecreëerd of teruggebracht. Dit doet niets anders dan mensen denigreren en stigmatiseren, het creëert ongelijkheid, terwijl onze samenleving rijker wordt. In een wereld waar extreemrechtse ideeën steeds meer ingang vinden, overgenomen worden door traditionele partijen en elke dag dieper doordringen onder de bevolking, waar het totalitarisme aan onze deur staat, zijn sterke tegenmachten zoals vakbonden, middenveldorganisaties en feministische bewegingen essentieel. Het is een kwestie van overleven van ons samenlevingsmodel.
Dat de scheiding der machten integraal gehandhaafd blijft, is ook van fundamenteel democratisch belang. De vrije uitdrukking van sociale conflicten is een grote troef van onze democratieën. Deze conflicten voor de rechtbank brengen in plaats van de overlegorganen te respecteren, zoals de afgelopen jaren is gebeurd, is een zware fout. De vakbond rechtspersoonlijkheid geven is dat evenzeer.
Om al die redenen zullen wij ons blijven verzetten tegen de Arizona-regering die de vier windrichtingen van onze samenleving ondergraaft. Als we willen dat de zaken veranderen en willen leven in een wereld waarin we allemaal een toekomst hebben, dan is het nu dat we de ideeënstrijd weer moeten winnen. Het is nu dat we deze regering moeten bestrijden, en morgen en overmorgen, wanneer we in het stemhokje staan, moeten we een andere stem uitbrengen.
In de tussentijd moeten we zoveel mogelijk burgers ervan blijven overtuigen dat achter de populistische slogans een samenleving schuilgaat die steeds ongelijker wordt, die armoede en frustratie creëert en gevaarlijk is voor onze democratieën.
We hebben geen andere keuze dan te blijven sensibiliseren, informeren, overtuigen en strijden zodat onze samenleving een samenleving van mensen blijft, van sociale vooruitgang voor iedereen. Volg onze ordewoorden en blijf gemobiliseerd!
Samen sterk!